Vì sao chọn Soroban kiểu Nhật?
Soroban (そろばん) là bàn tính Nhật Bản, một công cụ học tập được sử dụng trong giáo dục Nhật Bản suốt nhiều thế kỷ. Soroban được tối ưu để rèn luyện tính nhẩm tốc độ cao: trẻ bắt đầu bằng việc di chuyển các hạt thật, rồi học cách hình dung các hạt trong đầu và tính toán mà không cần công cụ nữa.
Từ hạt tính thật đến tính nhẩm
Di chuyển hạt thật
Trẻ học hệ thống giá trị theo hàng bằng chính đôi tay: một hạt, một con số.
Hình dung các hạt
Hình ảnh bàn tính đi vào trong trí óc. Đây là tư duy hình ảnh, tư duy não phải.
=72
Tính nhẩm (anzan)
Trẻ cộng trừ các số nhiều chữ số nhanh và chính xác, không cần giấy.
Soroban nào cũng giống nhau?
Soroban nào cũng giống nhau, đều là “toán phát triển tư duy”?
Thực ra, tùy Soroban đến từ đất nước nào, cách học sẽ rất khác nhau.
Hiện nay ở Việt Nam, phụ huynh thường hay nhầm lẫn rằng Soroban nói chung đều giống nhau. Soroban có cách học của Malaysia, cách học của Nhật Bản, v.v. Soroban cũng dễ bị nhầm với Finger Math (toán ngón tay).
Mỗi đất nước có một mục tiêu và định hướng khác nhau khi cho trẻ luyện tập Soroban. Riêng với Nhật Bản, Soroban là công cụ để rèn tâm thế bền bỉ, kiên trì mà vẫn có một tư duy nhạy bén, tốc độ.
Soroban trong giáo dục Nhật Bản
Đến nay, Soroban vẫn là một trong những hoạt động ngoại khóa được yêu thích nhất tại Nhật Bản. Không quá lời khi nói Soroban, bóng đá và tiếng Anh là ba môn học thêm lớn của trẻ em Nhật Bản.
Soroban cũng nằm trong chương trình toán tiểu học quốc gia của Nhật Bản (lớp 3 và lớp 4).
Vì sao là Soroban kiểu Nhật?
Bàn tính chỉ là một công cụ. Điều làm nên sự khác biệt của phương pháp Nhật Bản là cách tổ chức giờ học: những thói quen được hình thành sẽ ở lại với trẻ rất lâu sau khi các hạt tính được cất đi.
Tư thế và nếp làm
Ngồi thẳng, đặt bàn tính đúng chỗ, dùng ngón cái và ngón trỏ đúng cách. Trẻ học rằng cách làm cũng quan trọng như kết quả.
Sự tập trung
Các bài luyện ngắn có tính giờ và bài đọc số (yomiage) rèn cho trẻ giữ được sự chú ý trọn vẹn suốt buổi học.
Ý chí không bỏ cuộc
Mỗi cấp độ đòi hỏi thêm một chút. Trẻ học rằng nỗ lực lặp đi lặp lại sẽ mang lại kết quả, và một kỳ thi chưa đạt chỉ là một bước trên đường đi.
Nền nếp và sự tôn trọng
Chào hỏi đầu và cuối giờ, tự chuẩn bị và cất dọn dụng cụ, tôn trọng thầy cô và bạn học.
Lợi ích 6T khi học Soroban Nhật Bản
Soroban phát triển não phải: hình dung, tính nhẩm, tập trung. Chương trình toán của nhà trường xây dựng tư duy logic. Hai cách tiếp cận củng cố lẫn nhau – Soroban bổ trợ, không cạnh tranh với môn Toán ở trường.
Tăng khả năng tư duy
Con nhìn con số dưới dạng hình ảnh hạt tính, nên hiểu các hàng và cấu tạo số rất trực quan, chứ không phải chỉ học thuộc lòng.
Tính toán siêu tốc
Mỗi buổi đều luyện tập có bấm giờ, con đẩy nhanh tốc độ làm bài của chính mình từng chút một.
Tăng khả năng tập trung
Thao tác tay đúng mà vẫn ra kết quả chính xác là sự phối hợp giữa mắt, tay và não – giúp con hình thành thói quen tập trung sâu.
Tính toán chính xác
Gảy từng hạt cẩn thận, con rèn khả năng giải đúng và trọn vẹn trong thời gian quy định.
Tăng hứng thú học tập
Con tự ghi lại thời gian và điểm số, thấy rõ sự tiến bộ; niềm vui “mình làm được!” trở thành sự tự tin.
Trí não phát triển
Tính ô vuông (não trái) cùng Soroban và tính nhẩm (não phải) giúp con sử dụng cả hai bán cầu não.
Nghiên cứu khoa học nói gì về Soroban?
Soroban và “bàn tính trong đầu” đã được các nhà khoa học nhận thức và thần kinh học nghiên cứu suốt bốn thập kỷ. Chúng tôi trình bày trung thực – cả những giới hạn của các nghiên cứu.
Con số được giữ dưới dạng hình ảnh
Người thành thạo tính nhẩm Soroban ở Nhật Bản nhớ được khoảng 15–16 chữ số (người lớn thông thường khoảng 7). Lợi thế này chỉ có với con số, không có với chữ hay từ – vì con số được giữ dưới dạng hình ảnh bàn tính. (Hatano & Osawa, 1983)
Tính nhanh hơn, chính xác hơn
Trẻ được học bàn tính trong đầu tính nhanh và chính xác hơn trẻ không học. Quá trình này dựa trên trí nhớ thị giác – không gian; trẻ giữ được khoảng 3–4 cột số cùng lúc, gắn với giá trị theo hàng. (Stigler, 1984; Frank & Barner, 2012)
Dùng vùng não thị giác – không gian
Hình ảnh chụp não của người thành thạo cho thấy họ dùng mạnh vùng thị giác – không gian, thay vì vùng ngôn ngữ mà người chưa học thường dùng. Đó là ý nghĩa của việc “rèn não phải” bên cạnh não trái. (Tanaka và cs., 2002; Hanakawa và cs., 2003)
Hiệu quả khi trẻ thật sự thành thạo
Một thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng 3 năm với 204 trẻ 5–7 tuổi cho thấy tiến bộ lớn hơn rõ rệt về số học và hiểu giá trị theo hàng (Cohen’s d ≈ 0,6 theo bài đo của chương trình; ≈ 0,24 với bài kiểm tra chuẩn hóa). Một thử nghiệm 1 năm khác không thấy khác biệt rõ, vì chỉ khoảng 1/5 học sinh lớp 1 thành thạo hình ảnh nhiều chữ số trong năm đó. (Barner và cs., 2016; 2017)
Điều chúng tôi rút ra cho chương trình
Lợi ích rõ nhất là ở chính khả năng tính toán và việc hiểu giá trị theo hàng – và chỉ xuất hiện khi trẻ thật sự thành thạo hình ảnh bàn tính trong đầu. Vì vậy chương trình KSC: thành thạo trước khi tăng độ khó; luyện tập ngắn, đều và tập trung; luôn đọc số từ hàng bên trái; kiểm tra 3 lần trong mỗi học phần.
Chúng tôi nói rằng chương trình giúp con tính toán trôi chảy, hiểu giá trị theo hàng, tập trung và có thói quen học tập tốt – vì đó là điều bằng chứng ủng hộ. Những lợi ích nhận thức rộng hơn là có thể, và vẫn đang được nghiên cứu. Kết quả ở người thành thạo đến từ nhiều năm luyện tập; với trẻ học 1–3 năm, mỗi tuần một buổi, kết quả khiêm tốn hơn và phụ thuộc vào việc đi học đều và luyện tập ở nhà.
Tài liệu tham khảo
- Barner, D., Alvarez, G., Sullivan, J., Brooks, N., Srinivasan, M., & Frank, M. C. (2016). Learning mathematics in a visuospatial format: A randomized, controlled trial of mental abacus instruction. Child Development, 87(4), 1146–1158.
- Barner, D., Athanasopoulou, A., Chu, J., Lewis, M., Marchand, E., Schneider, R., & Frank, M. C. (2017). A one-year classroom-randomized trial of mental abacus instruction for first- and second-grade students. Journal of Numerical Cognition, 3(3), 540–558.
- Frank, M. C., & Barner, D. (2012). Representing exact number visually using mental abacus. Journal of Experimental Psychology: General, 141(1), 134–149.
- Hanakawa, T., Honda, M., Okada, T., Fukuyama, H., & Shibasaki, H. (2003). Neural correlates underlying mental calculation in abacus experts: A functional magnetic resonance imaging study. NeuroImage, 19(2), 296–307.
- Hatano, G., & Osawa, K. (1983). Digit memory of grand experts in abacus-derived mental calculation. Cognition, 15(1–3), 95–110.
- Stigler, J. W. (1984). “Mental abacus”: The effect of abacus training on Chinese children’s mental calculation. Cognitive Psychology, 16(2), 145–176.
- Tanaka, S., Michimata, C., Kaminaga, T., Honda, M., & Sadato, N. (2002). Superior digit memory of abacus experts: An event-related functional MRI study. NeuroReport, 13(17), 2187–2191.
Sách miễn phí cho phụ huynh
“Nhập môn Soroban cho người lớn” – cấu tạo bàn tính, cách gảy hạt và các quy tắc cộng trừ, giải thích dễ hiểu.
