Thị trấn WakumaHọc viên đăng nhậpToán có lời văn lớp 1, lớp 2: 4 bước giúp con hiểu đề và giải đúng – kèm phiếu luyện tập
“Mẹ ơi, bài này cộng hay trừ?” Con tính 15 + 6 rất nhanh, nhưng gặp đề toán toàn chữ thì ngồi im – hoặc thấy hai số là cộng luôn. Chúng tôi là người Nhật, dạy Soroban cho trẻ em tại Hà Nội. Điều chúng tôi muốn nói trước tiên: toán có lời văn khó không phải vì phép tính, mà vì con phải hiểu câu chuyện trong đề trước khi tính.
Con giải đúng toán có lời văn khi hiểu đề trước, tính sau – và 4 bước đơn giản giúp con làm điều đó.
- Đọc đề 2 lần: lần đầu biết chuyện gì, lần sau đọc chậm
- Gạch chân các số và câu “Hỏi…”
- Vẽ: lớp 1 vẽ chấm tròn, lớp 2 vẽ sơ đồ đoạn thẳng
- Tính, rồi viết câu trả lời khớp với câu hỏi
- Không chọn phép tính chỉ vì chữ “nhiều hơn” hay “ít hơn”
- Mỗi ngày 2–3 bài là đủ
Vì sao toán có lời văn khó với trẻ lớp 1, lớp 2?
Phép tính thường dễ: 4 + 3, 15 + 6. Cái khó nằm ở bốn việc trước phép tính:
Trẻ lớp 1 còn đang tập đọc; đọc đến cuối câu đã quên đầu câu.
Thêm, bớt, gộp lại, còn lại, nhiều hơn, ít hơn – mỗi từ là một tình huống.
Nhiều bé thấy hai số là tính ngay, chưa đọc câu “Hỏi…”.
Tính đúng rồi, con còn phải viết câu trả lời khớp với câu hỏi.
Vì vậy, con làm sai thường không phải vì tính kém. Con chưa hình dung được câu chuyện, nên chưa biết phải tính gì. Nếu con còn chậm cả ở phép tính, xem Cách dạy con tính nhẩm nhanh lớp 1.
Lớp 1 và lớp 2 học toán có lời văn đến đâu?
Trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018, toán có lời văn không còn là một phần riêng mà được học xen kẽ với phép cộng, phép trừ.
- Lớp 1: con nhìn tranh hoặc đọc đề, nêu phép tính phù hợp, tính đúng, rồi dần dần thêm câu trả lời. Nhiều hướng dẫn dạy học lớp 1 chưa yêu cầu viết lời giải đầy đủ theo mẫu “Bài giải – Đáp số”.
- Lớp 2: con học bài toán một bước tính và cách trình bày: câu lời giải, phép tính kèm đơn vị, đáp số. Sách Toán 2 – Kết nối tri thức với cuộc sống có “Bài toán về thêm, bớt một số đơn vị” và “Bài toán về nhiều hơn, ít hơn một số đơn vị” ngay ở tập 1.
Mỗi bộ sách, mỗi trường có thể yêu cầu cách trình bày hơi khác. Ở lớp, con cứ trình bày theo cách cô giáo dạy; ở nhà, bố mẹ tập trung giúp con hiểu đề.
4 bước giải toán có lời văn lớp 1, lớp 2
Đây cũng là 4 bước in trong phiếu luyện tập. Hãy làm đủ 4 bước với mọi bài, kể cả bài dễ.
- Đọc 2 lần
Lần 1 để biết chuyện gì xảy ra. Lần 2 đọc chậm, từng câu, rồi con kể lại đề bằng lời của mình.
Bắt đầu ở nhàCon chưa đọc thạo? Bố mẹ đọc lần 1, con đọc lần 2 hoặc nhắc lại từng câu.
- Gạch chân
Gạch dưới các số và câu hỏi “Hỏi…”. Trước khi tính, con nói to: “Đề hỏi gì?”
- Vẽ
Lớp 1 vẽ chấm tròn: 4 con gà trống là 4 chấm. Lớp 2 vẽ sơ đồ đoạn thẳng để thấy rõ phần nào dài hơn.
- Tính và trả lời
Chọn phép cộng hay trừ nhờ hình vẽ, rồi viết câu trả lời đủ ý. Lớp 2: câu lời giải lấy từ câu hỏi: “Hỏi lớp 2B có bao nhiêu học sinh?” → “Lớp 2B có số học sinh là:”. Cuối cùng, đọc lại đề với đáp số: có hợp lý không?
Hai bài mẫu trong phiếu:
- Lớp 1 – gộp lại: “Trong vườn có 4 con gà trống và 3 con gà mái. Hỏi trong vườn có tất cả mấy con gà?” Phép tính: 4 + 3 = 7. Trả lời: Trong vườn có tất cả 7 con gà.
- Lớp 2 – nhiều hơn: “Tổ Một gấp được 15 ngôi sao. Tổ Hai gấp được nhiều hơn tổ Một 6 ngôi sao. Hỏi tổ Hai gấp được bao nhiêu ngôi sao?” Bài giải: Tổ Hai gấp được số ngôi sao là: 15 + 6 = 21 (ngôi sao). Đáp số: 21 ngôi sao.
Đơn vị viết trong ngoặc sau phép tính; đáp số không cần ngoặc. Trang 1 của phiếu còn có 4 bài lớp 1 với ô để vẽ. Tải phiếu toán có lời văn (PDF, miễn phí).
Bẫy chữ “nhiều hơn”: đừng giải theo từ khóa
Nhiều bé được dặn “nhiều hơn thì cộng, ít hơn thì trừ”. Mẹo này không phải lúc nào cũng đúng.
“Thấy ‘nhiều hơn’ là cộng.”
Bài 10 của phiếu: “Mai có 16 bông hoa. Mai có nhiều hơn Lan 5 bông hoa. Hỏi Lan có bao nhiêu bông hoa?” Lan ít hơn Mai 5 bông: 16 − 5 = 11.
“Thấy ‘ít hơn’ là trừ.”
“Hùng có 28 viên bi. Hùng có ít hơn Dũng 7 viên bi. Hỏi Dũng có bao nhiêu viên bi?” Dũng có nhiều hơn, nên phải cộng: 28 + 7 = 35.
“Thuộc thật nhiều từ khóa là giải được.”
Từ khóa chỉ là gợi ý. Con cần biết số nào lớn hơn và đề hỏi số nào – hình vẽ cho con thấy điều đó.
Chọn phép tính theo hình vẽ, không theo một chữ trong đề. Trang 3 của phiếu có hình giải thích vì sao bài 10 là phép trừ.
Sơ đồ đoạn thẳng: cách vẽ cho bài toán nhiều hơn, ít hơn
Sơ đồ đoạn thẳng dùng hai đoạn để so sánh hai số lượng: đoạn dài hơn là số nhiều hơn, phần dôi ra là số “hơn kém”. Ở trường, con có thể được dạy viết tóm tắt; sơ đồ là tóm tắt bằng hình.
Ở Nhật, sách giáo khoa toán tiểu học cũng hay dùng sơ đồ băng giấy và sơ đồ đoạn thẳng để học sinh thấy quan hệ giữa các số.
Với bài 10: vẽ đoạn của Mai, ghi 16. Đoạn của Lan ngắn hơn; phần thiếu ghi 5, đoạn của Lan ghi “?”. Cần tìm đoạn ngắn hơn, nên trừ: 16 − 5 = 11. Tìm đoạn dài hơn thì cộng.
Không cần thước, không cần đúng tỉ lệ – chỉ cần đoạn dài hơn trông dài hơn.
Trang 2 có 6 bài lớp 2 để con tự vẽ sơ đồ. Tải phiếu toán có lời văn (PDF, miễn phí).
Luyện ở nhà: 2–3 bài mỗi ngày, bố mẹ là người nghe
Luyện ít mà đều mỗi ngày. Mỗi ngày 2–3 bài làm đủ 4 bước có ích hơn cả trang bài làm vội.
Bốn cách luyện dễ làm:
“Đĩa có 8 cái bánh, cả nhà ăn 3 cái. Hỏi còn lại mấy cái?”
Con đặt một bài toán về đồ chơi của mình để bố mẹ giải.
Bố mẹ chỉ hỏi “Đề hỏi gì?”, không giải hộ.
“Đoạn nào dài hơn? Con cần tìm đoạn nào?” – đừng sửa ngay.
Những điều nên tránh:
- Bố mẹ đọc đề rồi giải luôn cho con
- Quên đơn vị: 15 + 6 = 21 (ngôi sao)
- Câu trả lời không khớp câu hỏi: đề hỏi tổ Hai, con lại viết về tổ Một
- Giao cả chục bài một lúc
- La mắng hay so sánh con với bạn
Nếu con đã bắt đầu ngại môn Toán, xem bài Con học toán kém phải làm sao?.
Soroban giúp gì cho toán có lời văn?
Xin nói thẳng: Soroban không dạy con đọc hiểu đề toán có lời văn – như chúng tôi đã viết trong bài Toán tư duy lớp 1 là gì?.
Soroban giúp
- Tính nhanh và chính xác, nên con còn sức để nghĩ về đề
- Tách gộp 5 và 10 (quy tắc bạn nhỏ, bạn lớn): nhìn một số thành các phần
- Sự tập trung và nếp ngồi học
Soroban không dạy
- Đọc hiểu đề toán
- Chọn phép tính từ câu chuyện trong đề
- Trình bày bài giải
Soroban giúp phần tính; phần hiểu đề vẫn cần luyện riêng.
Tách – gộp số cũng là một cầu nối: bài 4 của phiếu (10 viên bi, 7 viên xanh, còn lại là bi đỏ) chính là “10 gồm 7 và 3”. Xem Tách – gộp số lớp 1 và phiếu tách – gộp số.
Tại Kodomo Soroban Center (Vinhomes Gardenia, Hà Nội), mỗi lớp 3–5 bạn, mỗi buổi 60 phút; có lớp cho trẻ 5 tuổi và lớp cho học sinh tiểu học. Chúng tôi cũng có câu lạc bộ Soroban tại trường, như lớp trong ảnh đầu bài.
Xem một buổi học diễn ra thế nào. Buổi học thử miễn phí – đăng ký qua trang Liên hệ hoặc gọi, nhắn Zalo 096.802.8484.
Câu hỏi thường gặp
Lớp 1 có phải viết “Bài giải” và “Đáp số” không?
Thường là chưa. Nhiều hướng dẫn dạy học lớp 1 chỉ yêu cầu con nêu đúng phép tính và trả lời câu hỏi; cách trình bày “Bài giải – Đáp số” được học ở lớp 2. Hãy theo hướng dẫn của cô giáo.
Con chưa đọc thạo thì làm toán có lời văn thế nào?
Đừng đợi con đọc thạo. Bố mẹ đọc lần 1, con nhắc lại từng câu, rồi vẽ chấm tròn. Hiểu được câu chuyện là đủ; tốc độ đọc sẽ đến dần.
Làm sao biết khi nào cộng, khi nào trừ?
Hãy vẽ, đừng đoán theo một chữ trong đề. Tìm cả nhóm (gộp lại, thêm vào) thì cộng; tìm một phần (còn lại, bớt đi) thì trừ. Với bài so sánh: tìm đoạn dài hơn thì cộng, tìm đoạn ngắn hơn hoặc phần hơn kém thì trừ.
Sơ đồ đoạn thẳng là gì, vẽ thế nào?
Là hình dùng hai đoạn thẳng để so sánh hai số lượng. Vẽ đoạn của số đã biết, rồi vẽ đoạn thứ hai dài hơn hoặc ngắn hơn theo đề, ghi phần hơn kém và đặt dấu “?” vào chỗ cần tìm.
Có phiếu toán có lời văn lớp 1–2 để in không?
Có. Phiếu miễn phí của chúng tôi có 3 trang: 4 bước, hai bài mẫu và 4 bài lớp 1; 6 bài lớp 2 (thêm, bớt, nhiều hơn, nhẹ hơn, hơn kém bao nhiêu, và một bài có chữ “nhiều hơn” nhưng phải trừ); đáp án. Tải tại trang Phiếu bài tập Soroban.
Cho con học thử Soroban miễn phí
Lớp 3–5 bạn tại Vinhomes Gardenia (Hà Nội), 60 phút mỗi buổi, theo đúng phương pháp đang dạy tại Nhật Bản. Hotline · Zalo 096.802.8484.
Bài viết do đội ngũ giáo viên Kodomo Soroban Center biên soạn theo phương pháp và giáo trình của Kodomo School (Nhật Bản, dạy Soroban từ năm 1976). Trung tâm được Sở GD&ĐT Hà Nội cấp phép hoạt động giáo dục; dự án của chúng tôi được Bộ Giáo dục Nhật Bản (MEXT) chọn hỗ trợ trong chương trình EDU-Port Nippon 2026.
Về chúng tôiEDU-Port NipponGiấy phép hoạt độngBài viết liên quan
10 trò chơi toán học cho bé 3–5 tuổi tại nhà – không cần mua đồ chơi
10 trò chơi toán học cho bé 3–5 tuổi tại nhà với đồ có sẵn: nhảy ô số, phân loại, xếp quy…
Tách – gộp số lớp 1: cách dạy con “mấy và mấy” trong phạm vi 10 – kèm phiếu in miễn phí
Cách dạy con tách – gộp số lớp 1 (“mấy và mấy”) trong phạm vi 10: 5 bước từ đồ vật đến…
Dạy con kiểu Nhật cho bé 3–6 tuổi: 10 thói quen nhỏ nhiều gia đình Nhật giữ mỗi ngày
Dạy con kiểu Nhật cho bé 3–6 tuổi ở nhà: lời chào, bữa ăn, việc nhỏ, chờ con tự làm, khen và…
