Dạy con kiểu Nhật cho bé 3–6 tuổi: 10 thói quen nhỏ nhiều gia đình Nhật giữ mỗi ngày
Khi con vào tuổi mẫu giáo, nhiều bố mẹ bắt đầu tìm đọc về “dạy con kiểu Nhật”. Nhưng hỏi một người mẹ Nhật “chị dạy con theo phương pháp nào?”, có lẽ chị ấy sẽ hơi lúng túng. Chúng tôi là người Nhật, dạy Soroban cho trẻ em tại Hà Nội. Theo chúng tôi, dạy con kiểu Nhật ở tuổi 3–6 phần lớn nằm trong những việc rất nhỏ ở nhà, lặp lại mỗi ngày.
Với bé 3–6 tuổi, dạy con kiểu Nhật thường không phải là học chữ sớm, mà là một nhịp sống đều đặn và những việc nhỏ con tự làm.
- Bố mẹ chào trước: buổi sáng, khi đi, khi về, trước khi ngủ
- Bữa ăn có lời cảm ơn
- Mỗi bé một “vai trò” nhỏ trong nhà
- Việc của mình thì tự làm – bố mẹ đứng cạnh chờ
- Khen sự cố gắng; mắng ngắn, không đánh
- Ngủ sớm, chơi ngoài trời, đọc sách trước khi ngủ
- Chọn thói quen hợp với nhà mình
Dạy con kiểu Nhật là gì? Không phải một phương pháp, mà là nếp nhà
Người Nhật gọi việc dạy con nếp sinh hoạt và cách cư xử là shitsuke (躾). Chữ Hán này do người Nhật tạo ra, ghép từ 身 (thân mình) và 美 (đẹp) – thường được hiểu là giúp con có cử chỉ đẹp. Shitsuke không có giáo trình: nó nằm trong cách cả nhà chào nhau, ăn cơm, cất đồ.
Cũng cần nói rõ: mỗi gia đình Nhật một khác. Có nhà nghiêm, có nhà thoải mái; có nhà sống cùng ông bà, có nhà cả bố mẹ đều đi làm. Mười thói quen dưới đây thường thấy ở nhiều gia đình, không phải quy tắc chung.
Bài này nói về một ngày ở nhà của bé 3–6 tuổi. Chuyện ở trường Nhật có trong các bài tự lập, tự dọn trường lớp và một ngày ở trường tiểu học.
Buổi sáng và bữa ăn: 3 thói quen bắt đầu từ lời chào
1. Bố mẹ chào trước, con chào theo
Trong nhiều gia đình Nhật, lời chào trong nhà đi thành từng cặp. Bé 3 tuổi chưa cần hiểu hết; con học bằng cách nghe mỗi ngày.
“Chào buổi sáng” – kể cả với người trong nhà.
“Con đi đây” – “Đi rồi về nhé”.
“Con về rồi” – “Mừng con về”.
“Chúc ngủ ngon” – trước khi tắt đèn.
Không cần nói tiếng Nhật – tiếng Việt cũng được. Điều quan trọng là người lớn chào trước, chào cả con mình, thay vì chỉ nhắc “Con chào bà đi!”.
2. Bữa ăn có “Itadakimasu” và “Gochisōsama”
Trước khi ăn, cả nhà chắp tay nói “Itadakimasu” – lời cảm ơn trước bữa ăn. Ăn xong nói “Gochisōsama” – cảm ơn vì bữa ăn. Nhiều bố mẹ giải thích với con: đó là lời cảm ơn người nấu, người trồng rau, người nuôi cá.
Khi con bỏ thừa, nhiều bố mẹ nhắc nhẹ “mottainai” (thật phí), không ép con ăn.
3. Một “vai trò” nhỏ trong bếp và trên bàn ăn
Người Nhật gọi việc trẻ phụ giúp việc nhà là o-tetsudai. Với bé 3–6 tuổi: xếp đũa, mang bát ra bồn, rửa rau, lau bàn. Điều đáng học là việc được giao như một vai trò – “xếp đũa là việc của con” – chứ không phải nhờ lúc nào nhớ ra.
Khi con làm xong, nhiều bố mẹ Nhật nói “Arigatō, tasukatta” (cảm ơn con, bố mẹ đỡ hẳn) thay vì thưởng quà. Việc nhà theo từng tuổi: xem bài Người Nhật dạy con tự lập.
Việc của con, con tự làm: 3 thói quen “chờ một chút”
4. Tự mặc, tự cởi, tự xếp giày
Từ khoảng 3 tuổi, nhiều bé Nhật tự cởi giày, xếp giày quay mũi ra cửa, treo áo khoác và cất túi vào chỗ của mình. Con làm chậm, chưa đẹp là bình thường. Bố mẹ giúp bằng cách làm việc dễ hơn: móc treo thấp, giày quai dán, một giỏ riêng cho đồ của con.
5. Chuẩn bị cho ngày mai từ tối hôm trước
Ở nhiều gia đình Nhật, trẻ mẫu giáo cùng bố mẹ chuẩn bị quần áo, túi đồ cho ngày mai từ buổi tối. Sáng hôm sau đỡ vội. Bé 3–4 tuổi chỉ cần chọn bộ quần áo; bé 5–6 tuổi có thể tự kiểm tra túi theo bảng tranh – một bước đệm tốt để chuẩn bị vào lớp 1.
6. Mimamoru: đứng cạnh và chờ
Người Nhật hay dùng từ mimamoru (見守る): dõi theo, che chở, nhưng không làm thay. Khi con loay hoay với chiếc cúc áo, bố mẹ thử:
- Chờ trước khi giúp
Đếm thầm đến 10. Nhiều khi con tự làm được ngay lúc ấy.
- Hỏi thay vì làm
“Con muốn bố mẹ giúp chỗ nào?” – để con nói ra chỗ vướng.
- Giúp một phần, để phần cuối cho con
Bố mẹ đưa cúc vào nửa chừng, con cài nốt. Cảm giác “mình làm xong rồi” thuộc về con.
- Lần sau, lùi thêm một chút
Tuần sau chỉ đứng cạnh. Dần dần, việc ấy thành của con.
Phần khó nhất là của bố mẹ, nhất là vào buổi sáng vội. Vì vậy, hãy chọn lúc không vội để tập “chờ” – buổi tối hoặc cuối tuần.
Khen và mắng: 2 thói quen về lời nói
7. Khen sự cố gắng, khen đúng việc
Nhiều bố mẹ Nhật hay nói “Ganbatta ne” – “con đã cố gắng rồi”, kể cả khi kết quả chưa tốt. Thay vì “con giỏi quá”, hãy nói đúng điều con làm: “Con tự cài hết hàng cúc rồi – con kiên nhẫn ghê.” Xem thêm cách khen trong bài Trẻ lười học phải làm sao?
8. Mắng ngắn, nói điều cần làm – và không đánh
Bố mẹ Nhật vẫn mắng con, nhưng nhiều người cố nói ngắn, nói về việc con làm chứ không chê con. Nói xong thì thôi.
Nên nói
- “Trong nhà mình đi chậm thôi con.”
- “Ném đồ chơi thì bạn đau. Con đưa tận tay bạn nhé.”
- “Mẹ buồn vì con đánh em.”
Nên tránh
- “Không được chạy!” – chỉ nói điều cấm
- “Sao con hư thế?” – chê con người con
- Mắng thật lâu trước mặt người khác
Từ tháng 4/2020, luật Nhật Bản ghi rõ: cha mẹ không được dùng hình phạt thân thể khi dạy con. Dạy con kiểu Nhật ngày nay là dạy bằng lời nói và bằng làm mẫu, không phải bằng roi.
Buổi chiều và buổi tối: chơi đủ, ngủ sớm và một cuốn sách
9. Ngủ sớm, dậy sớm, chơi ngoài trời
Ở Nhật có phong trào toàn quốc “Hayane, hayaoki, asagohan” – ngủ sớm, dậy sớm, ăn sáng – được Bộ Giáo dục Nhật Bản cùng nhiều tổ chức thúc đẩy từ năm 2006. Ban ngày, nhiều bé được chơi ngoài trời (soto asobi) – ở Hà Nội, sân chung cư hay công viên gần nhà là đủ.
10. Đọc sách tranh trước khi ngủ
Nhiều gia đình Nhật có thói quen yomikikase – đọc sách tranh (ehon) cho con nghe trước khi ngủ. Một cuốn, vài trang, đọc lại cuốn con thích cũng được. Đọc xong, tắt đèn và nói “Oyasuminasai”.
Con học thói quen từ những gì bố mẹ làm mỗi ngày, nhiều hơn từ những gì bố mẹ nói.
Không cần bắt chước nguyên: chọn thói quen hợp với nhà mình
Nhà ở Hà Nội khác nhà ở Nhật: có nhà sống cùng ông bà, nhiều bé ngủ trưa ở trường. Trước khi bắt đầu, thử tự hỏi:
- Hợp với nhịp sống nhà mình không? Bố mẹ về muộn thì bắt đầu bằng tắt màn hình sớm hơn một chút.
- Cả nhà cùng làm không? Nếu bà vẫn xếp giày hộ cháu, hãy nói chuyện với bà trước.
- Vừa sức con không? Bé 3 tuổi chưa cần tự chuẩn bị túi; bé 6 tuổi thì có thể.
- Giữ được mỗi ngày không? Một thói quen đều đặn tốt hơn mười thói quen bỏ dở.
- Con có vui không? Nếu thói quen thành giờ bị mắng, hãy làm nhẹ đi.
Chưa biết chọn gì? Bắt đầu từ lời chào: bố mẹ chào con trước mỗi sáng, khi đi và khi về, trong một tháng. Thành nếp rồi mới thêm thói quen thứ hai.
Lời chào mở đầu, dọn dẹp kết thúc: trong lớp Soroban của chúng tôi
Buổi học Soroban 60 phút của chúng tôi bắt đầu khi cả lớp đứng dậy, cúi chào, nói “Onegaishimasu” (xin được chỉ dạy). Cuối buổi, các con dành 3 phút đưa bàn tính về 0, cất đồ về chỗ cũ, rồi chào “Arigatō gozaimashita” (xin cảm ơn).
Giáo viên cũng “chờ” như bố mẹ ở nhà: khi con gảy sai, giáo viên đặt câu hỏi để con tự tìm ra. Mỗi lớp chỉ 3–5 bạn. Trung tâm ở Vinhomes Gardenia có lớp Mầm non cho bé từ 5 tuổi và lớp tiểu học.
Xem một buổi học diễn ra thế nào, lớp tại trung tâm và câu lạc bộ Soroban tại trường. Buổi học thử miễn phí – đăng ký qua trang Liên hệ hoặc gọi, nhắn Zalo 096.802.8484.
Câu hỏi thường gặp
Dạy con kiểu Nhật là gì?
Là cách gọi chung cho những thói quen thường thấy ở nhiều gia đình Nhật: chào hỏi, cảm ơn trước và sau bữa ăn, giao việc nhỏ, để con tự làm việc của mình, khen sự cố gắng, ngủ sớm dậy sớm. Đây không phải một phương pháp có giáo trình, và mỗi nhà một khác.
Người Nhật dạy con 3 tuổi như thế nào?
Nhiều gia đình Nhật chú ý đến nếp sinh hoạt hơn là học chữ: chào hỏi, nói “Itadakimasu” trước bữa ăn, tự cởi giày, cùng bố mẹ cất đồ chơi. Người lớn làm mẫu, rồi đứng cạnh chờ con tự làm.
Người Nhật có đánh mắng con không?
Bố mẹ Nhật vẫn mắng con khi cần, nhưng nhiều người cố nói ngắn, nói về việc con làm và tránh mắng lâu trước mặt người khác. Về việc đánh con: từ tháng 4/2020, luật Nhật Bản quy định cha mẹ không được dùng hình phạt thân thể khi dạy con.
Áp dụng cách dạy con kiểu Nhật ở Việt Nam có được không?
Được, nếu bố mẹ chọn từng thói quen hợp với nhà mình thay vì sao chép nguyên vẹn. Lời chào, việc nhỏ trong nhà, đọc sách trước khi ngủ đều làm được ở Hà Nội. Quan trọng là cả nhà, kể cả ông bà, cùng làm một cách.
Nên bắt đầu từ thói quen nào trước?
Lời chào là dễ nhất: bố mẹ chào con trước mỗi sáng, khi đi và khi về. Giữ một thói quen khoảng một tháng, rồi mới thêm thói quen thứ hai, ví dụ một vai trò nhỏ trong bữa ăn.
Cho con học thử Soroban miễn phí
Lớp 3–5 bạn tại Vinhomes Gardenia (Hà Nội), 60 phút mỗi buổi, theo đúng phương pháp đang dạy tại Nhật Bản. Hotline · Zalo 096.802.8484.
Bài viết do đội ngũ giáo viên Kodomo Soroban Center biên soạn theo phương pháp và giáo trình của Kodomo School (Nhật Bản, dạy Soroban từ năm 1976). Trung tâm được Sở GD&ĐT Hà Nội cấp phép hoạt động giáo dục; dự án của chúng tôi được Bộ Giáo dục Nhật Bản (MEXT) chọn hỗ trợ trong chương trình EDU-Port Nippon 2026.
Về chúng tôiEDU-Port NipponGiấy phép hoạt độngBài viết liên quan
Flash Anzan là gì? Cách luyện tính nhẩm Flash Anzan tại nhà cho bé
Flash Anzan là bài luyện tính nhẩm: số hiện lần lượt trên màn hình, con cộng bằng bàn tính trong đầu. Ba…
Dạy trẻ xem đồng hồ: 5 bước dễ hiểu từ giờ đúng đến từng phút – kèm phiếu in miễn phí
Cách dạy trẻ xem đồng hồ theo 5 bước: kim giờ, kim phút, giờ đúng, giờ rưỡi, 15 và 45 phút, đếm…
Cách học bảng chia nhanh, dễ nhớ: từ bảng chia 2 đến 9 – và phiếu luyện tập miễn phí
Cách học bảng chia nhanh, dễ nhớ: bảng chia là bảng nhân đọc ngược. 6 cách học bảng chia 2 đến 9,…
