Thị trấn WakumaHọc viên đăng nhậpTách – gộp số lớp 1: cách dạy con “mấy và mấy” trong phạm vi 10 – kèm phiếu in miễn phí
Cô giáo hỏi “7 gồm mấy và mấy?”, con nhìn ngón tay một lúc lâu mới trả lời – hoặc nói ngay “5 và 2” mà không biết vì sao. Chúng tôi là người Nhật, dạy Soroban cho trẻ em tại Hà Nội. Tách – gộp số trông rất đơn giản, nhưng đây là nền móng của phép cộng, phép trừ và cả tính nhẩm sau này.
Tách – gộp số là hiểu mỗi số được tạo bởi hai phần: 7 gồm 5 và 2, còn 5 và 2 gộp lại được 7.
- Lớp 1 học trong phạm vi 10, ở phần đầu học kỳ 1
- Tên bài tùy bộ sách: “Tách – gộp số” hoặc “Mấy và mấy”
- Là nền của phép cộng, phép trừ và cộng qua 10
- Dạy theo thứ tự: đồ vật → chấm tròn → sơ đồ → chữ số → nói nhanh
- Tách 5 trước, rồi đến 10, sau cùng là 6–9
- 5–10 phút mỗi ngày, bằng trò chơi
Tách – gộp số (“mấy và mấy”) lớp 1 là gì?
Gộp là hai nhóm nhỏ hợp lại thành một nhóm lớn: “3 và 2 gộp lại được 5”. Tách là một nhóm chia thành hai phần: “7 tách thành 5 và 2”, hay nói gọn “7 gồm 5 và 2”.
Ở trường, con thường gặp sơ đồ tách – gộp: số ở trên là tất cả, hai số ở dưới là hai phần, nối với nhau bằng hai nét. Nhìn từ trên xuống là tách, nhìn từ dưới lên là gộp – cùng ba số, chỉ khác chiều nhìn.
Tên bài khác nhau tùy bộ sách. Toán 1 Chân trời sáng tạo có bài “Tách – gộp số”; Toán 1 Kết nối tri thức với cuộc sống có bài “Mấy và mấy” trong chủ đề “Các số từ 0 đến 10”. Cả hai đều ở phần đầu sách, trong học kỳ 1, làm nền cho phép cộng.
Vì sao tách số quan trọng với con lớp 1?
Khi đã biết 7 gồm 5 và 2, con không cần đếm lại để tính 5 + 2 hay 7 − 2. Hãy so sánh hai cách con làm bài:
Con thấy số thành hai phần
- 5 + 2: biết ngay là 7, vì 7 gồm 5 và 2
- 7 − 2: biết ngay là 5 – vẫn là cặp số ấy
- 7 + 5: tách 5 thành 3 và 2, được 10 + 2 = 12
Con đếm từng cái một
- 5 + 2: đếm “sáu, bảy” trên ngón tay
- 7 − 2: đếm lùi, dễ lệch một số
- 7 + 5: đếm thêm năm lần – chậm và dễ sai
Phép cuối, 7 + 5 = 7 + 3 + 2, là cách cộng qua 10 con sẽ dùng nhiều ở lớp 2. Cách nhìn “tất cả và hai phần” còn giúp con hiểu đề toán có lời văn lớp 1, lớp 2.
Theo kinh nghiệm của chúng tôi, bé cứ mãi đếm ngón tay thường là vì phần này còn mơ hồ. Lúc ấy, làm thêm thật nhiều phép tính chưa giúp được con; quay lại tách – gộp mới giúp. Xem thêm Cách dạy con tính nhẩm nhanh lớp 1 và Con học toán kém phải làm sao?.
Ở Nhật, học sinh lớp 1 cũng học kỹ bài “ikutsu to ikutsu” (nghĩa là “mấy và mấy”) trước khi học phép cộng – chính là “bạn của 5, bạn của 10” của Soroban. Xem Toán tư duy Nhật Bản là gì?.
Cách dạy tách số lớp 1: 5 bước từ đồ vật đến nhẩm
Đi từ thứ con cầm được đến thứ con chỉ nghĩ trong đầu. Con làm đúng vài ngày liền mới sang bước sau.
- Đồ vật thật: chia ra và gộp lại
Đưa con 7 hạt đậu hoặc 7 khối gỗ. Con chia thành hai đống, đếm từng đống, rồi gộp lại đếm tất cả. Nói to: “7 gồm 4 và 3”.
- Chấm tròn xếp hàng 5
Vẽ chấm tròn, mỗi hàng 5 chấm. Nhìn 7 chấm, con thấy ngay một hàng 5 và 2 chấm lẻ – không cần đếm từng chấm.
- Sơ đồ tách – gộp
Vẽ số tất cả ở trên, hai phần ở dưới, để trống một ô cho con điền.
- Chỉ còn chữ số
“8 gồm 6 và mấy?” – con trả lời bằng lời hoặc viết vào ô trống, không còn đồ vật trước mặt.
- Nói to và nhanh dần
Bố mẹ nói “10 gồm 7 và…”, con đáp “3!”. Chỉ khi con đã đúng gần hết mới tính đến tốc độ.
Thứ tự các số: tách 5 trước (1 và 4, 2 và 3 – các cặp “bạn của 5”), rồi đến 10 (1 và 9, 2 và 8, 3 và 7, 4 và 6, 5 và 5 – các cặp “bạn của 10”). Sau cùng mới đến 6, 7, 8, 9, khi con đã có hai mốc 5 và 10.
Phiếu tách – gộp số của chúng tôi đi theo đúng các bước này. Trang 1 có ba ô mẫu (gộp số, tách số, trên bàn tính Soroban) và 12 sơ đồ tách – gộp; ở câu 1–4, con đếm chấm tròn trước. Tải phiếu tách – gộp số (PDF, miễn phí).
Trang 2 có 12 câu “… gồm … và □”, bài bạn của 5 (4 câu) và bạn của 10 (9 câu), rồi tìm tất cả các cách tách 6 và 8. Đáp án ở trang 3. Khi con đã thuộc bạn của 10, chuyển sang phiếu 15 – cộng qua 10 – trong nhóm phiếu tính nhẩm.
Trò chơi tách – gộp số ở nhà
Luyện tách – gộp bằng tay và bằng miệng, không cần ngồi vào bàn. Mỗi lần 5–10 phút là đủ.
Úp một phần trong 10 hạt đậu dưới cái bát. Con nhìn số hạt ở ngoài, đoán trong bát có mấy hạt, rồi mở ra xem.
Con giơ 7 ngón tay: một bàn tay đủ 5, bàn tay kia 2 – thấy ngay 7 gồm 5 và 2. Thử tiếp với 6, 8, 9.
Đưa con 6 khối gỗ: chia thành hai nhóm được bao nhiêu cách? 1 và 5, 2 và 4, 3 và 3, 4 và 2, 5 và 1. Bắt đầu từ 1 để không bỏ sót.
Rút một thẻ số, con tìm thẻ cộng vào cho đủ 10. Cách làm thẻ có trong bài Chuẩn bị cho con vào lớp 1 môn Toán.
Khi con đã tìm hết các cách tách 6, hãy hỏi: “Con thấy gì?”. Phần đầu tăng 1 thì phần sau giảm 1. Con tự nhận ra quy luật thì nhớ lâu hơn nhiều so với nghe giảng. Với các bé nhỏ tuổi hơn, xem thêm 10 trò chơi toán học cho bé 3–5 tuổi.
Những lỗi thường gặp khi dạy con tách – gộp số
Phần lớn các lỗi đến từ mong muốn rất tự nhiên: muốn con nhanh thuộc.
“Con đọc thuộc ‘7 gồm 5 và 2’ là được rồi.”
Thuộc lòng mà không hiểu thì gặp số khác là bí. Hãy để con kiểm tra bằng hạt đậu: chia 7 hạt thành 5 và 2, rồi gộp lại.
“Con làm đúng rồi, cất đồ vật đi cho nhanh.”
Cất đồ vật quá sớm, con lại quay về đếm ngón tay. Giữ hạt đậu, chấm tròn cho đến khi con trả lời đúng mà không cần nhìn.
“Gộp được thì tự khắc tách được.”
Gộp dẫn đến phép cộng, còn tách dẫn đến phép trừ: 7 gồm 5 và 2, nên 7 − 2 = 5. Hãy luyện cả hai chiều trên cùng một sơ đồ.
“Phải trả lời thật nhanh mới giỏi.”
Bị giục, con dễ đoán bừa và sợ môn Toán. Đúng trước, nhanh sau – tốc độ sẽ tự đến khi con đã hiểu.
Tách – gộp số trên bàn tính Soroban
Mỗi cột bàn tính Soroban có một hạt 5 ở trên và bốn hạt 1 ở dưới, nên con nhìn các số 6 đến 9 thành “5 và mấy”: 7 là hạt 5 cùng 2 hạt 1.
Hai quy tắc đầu tiên của Soroban cũng chính là tách – gộp: bạn nhỏ dùng các cặp bạn của 5, bạn lớn dùng các cặp bạn của 10. Ví dụ 3 + 4: con đặt 3, nhưng chỉ còn 1 hạt 1 trống, không đủ để thêm 4. Con thêm hạt 5 (được 8), rồi bớt 1 (còn 7) – vì 4 và 1 là bạn của 5. Bàn tính hiện ra 7: 3 + 4 = 3 + 5 − 1.
Con không học thuộc “3 + 4 = 7”, mà tự tay làm phép tách – gộp ấy. Theo kinh nghiệm của chúng tôi, nhiều bé học Soroban trả lời “mấy và mấy” nhanh và chắc hơn – nhưng ở nhà, hạt đậu và ngón tay cũng làm được việc này. Đọc thêm: Học Soroban có tốt không?.
Tại Kodomo Soroban Center (Vinhomes Gardenia), mỗi lớp 3–5 bạn, mỗi buổi 60 phút; có lớp cho bé 5 tuổi và lớp cho học sinh tiểu học. Chúng tôi cũng có câu lạc bộ Soroban tại trường, như lớp trong ảnh.
Thử 3 + 4 trên bàn tính Soroban online miễn phí, hoặc xem một buổi học diễn ra thế nào. Buổi học thử miễn phí – đăng ký qua trang Liên hệ hoặc gọi, nhắn Zalo 096.802.8484.
Câu hỏi thường gặp
Tách gộp số là gì?
Là hiểu một số gồm hai phần: 7 gồm 5 và 2 (tách), 5 và 2 gộp lại được 7 (gộp). Ở trường, con dùng sơ đồ tách – gộp: số tất cả ở trên, hai phần ở dưới. Đây là nền của phép cộng và phép trừ.
Lớp 1 học tách – gộp số khi nào?
Ở phần đầu lớp 1, trong học kỳ 1, với các số trong phạm vi 10. Bộ Chân trời sáng tạo gọi là “Tách – gộp số”; bộ Kết nối tri thức với cuộc sống có bài “Mấy và mấy” trong chủ đề “Các số từ 0 đến 10”.
Con vẫn đếm ngón tay – có sao không?
Không sao nếu con đang ở học kỳ 1: ngón tay là công cụ tốt khi mới học. Cho con thấy một bàn tay là 5, để con nhìn 7 thành 5 và 2 thay vì đếm từng ngón. Nếu học phép cộng đã lâu mà con vẫn đếm từng đơn vị, hãy quay lại luyện tách – gộp.
Nên dạy bạn của 5 hay bạn của 10 trước?
Bạn của 5 trước: chỉ có hai cặp (1 và 4, 2 và 3), dễ thấy trên một bàn tay. Sau đó là bạn của 10, rồi mới tách 6, 7, 8, 9. Trong lớp Soroban, chúng tôi cũng dạy quy tắc bạn nhỏ trước bạn lớn.
Có phiếu bài tập tách số lớp 1 để in không?
Có. Phiếu tách – gộp số miễn phí của chúng tôi gồm 3 trang: sơ đồ tách – gộp; câu “… gồm … và □”, bạn của 5, bạn của 10; và đáp án. Tải tại trang Phiếu bài tập Soroban.
Cho con học thử Soroban miễn phí
Lớp 3–5 bạn tại Vinhomes Gardenia (Hà Nội), 60 phút mỗi buổi, theo đúng phương pháp đang dạy tại Nhật Bản. Hotline · Zalo 096.802.8484.
Bài viết do đội ngũ giáo viên Kodomo Soroban Center biên soạn theo phương pháp và giáo trình của Kodomo School (Nhật Bản, dạy Soroban từ năm 1976). Trung tâm được Sở GD&ĐT Hà Nội cấp phép hoạt động giáo dục; dự án của chúng tôi được Bộ Giáo dục Nhật Bản (MEXT) chọn hỗ trợ trong chương trình EDU-Port Nippon 2026.
Về chúng tôiEDU-Port NipponGiấy phép hoạt độngBài viết liên quan
10 trò chơi toán học cho bé 3–5 tuổi tại nhà – không cần mua đồ chơi
10 trò chơi toán học cho bé 3–5 tuổi tại nhà với đồ có sẵn: nhảy ô số, phân loại, xếp quy…
Toán có lời văn lớp 1, lớp 2: 4 bước giúp con hiểu đề và giải đúng – kèm phiếu luyện tập
Toán có lời văn lớp 1, lớp 2: vì sao con khó hiểu đề, 4 bước đọc – gạch chân – vẽ…
Dạy con kiểu Nhật cho bé 3–6 tuổi: 10 thói quen nhỏ nhiều gia đình Nhật giữ mỗi ngày
Dạy con kiểu Nhật cho bé 3–6 tuổi ở nhà: lời chào, bữa ăn, việc nhỏ, chờ con tự làm, khen và…
