Toán tư duy Nhật Bản là gì? Soroban, Kumon, Gakken và cách người Nhật dạy trẻ học toán

Ở Việt Nam, “toán tư duy Nhật Bản” chỉ nhiều thứ: lớp Soroban, trung tâm Kumon, sách Gakken, đôi khi cả Finger Math (vốn không phải của Nhật). Ở Nhật, không ai gọi là “toán tư duy” cả – mỗi cách có tên, lịch sử và mục tiêu riêng. Chúng tôi, người Nhật dạy Soroban tại Hà Nội, xin giải thích từ bên trong.

“Toán tư duy Nhật Bản” thường chỉ một trong ba cách người Nhật dạy trẻ học toán ngoài trường:
- Soroban: bàn tính → tính nhẩm bằng hình ảnh, có giáo viên dẫn
- Kumon: phiếu tự học theo bước nhỏ, mỗi ngày
- Gakken: sách, học liệu theo chương trình, ở nhà và ở lớp
- Điểm chung: bước nhỏ, mỗi ngày, tự so với chính mình, coi trọng nếp học
- Khác nhau: công cụ, người dẫn hay tự học, và mục tiêu
Người Nhật dạy trẻ học toán như thế nào?
Ở tiểu học Nhật Bản, Toán (算数, sansū) được dạy theo chương trình quốc gia rất chặt chẽ của Bộ Giáo dục (MEXT). Bốn đặc điểm nổi bật:
Lớp 1 học nhiều tuần “tách gộp số đến 10” (7 gồm 5 và 2, 3 và 4…) trước phép cộng – chính là “bạn của 5, bạn của 10” của Soroban.
Soroban nằm trong Toán lớp 3–4 để hiểu giá trị theo hàng.
Bài về nhà mỗi ngày một ít; cửu chương (九九, kuku) đọc theo nhịp đến khi thuộc lòng ở lớp 2.
Chào, ngồi thẳng, chuẩn bị đồ dùng, dọn dẹp – gắn liền với việc học toán.
Soroban: học toán bằng bàn tính, đích đến là tính nhẩm
Soroban là bàn tính Nhật Bản (1 hạt 5, 4 hạt 1 mỗi trục). Trẻ học đặt số, cộng trừ bằng hai quy tắc đổi (bạn nhỏ – qua 5, bạn lớn – qua 10), rồi nhân chia – song song với tính nhẩm bằng cách hình dung bàn tính trong đầu.
Giáo viên dẫn lớp theo nhịp: chào, tính ô vuông bấm giờ, bàn tính, tính nhẩm, Flash Anzan, dọn dẹp.
- Hợp với trẻ 5–12 tuổi học bằng tay, cần nhịp lớp và người dẫn
- Muốn con tính nhẩm số nhiều chữ số, hiểu giá trị theo hàng, có nếp học
- Không nhằm: học trước chương trình, hình học, toán có lời văn
Đọc thêm: Soroban là gì?, Lịch sử Soroban.
Kumon: tự học bằng phiếu, mỗi ngày một bước nhỏ
Kumon bắt đầu năm 1954 từ những tờ phiếu một thầy giáo soạn cho con trai. Học sinh bắt đầu từ điểm vừa sức, tự làm phiếu mỗi ngày (2 buổi ở trung tâm, còn lại ở nhà), phiếu sau khó hơn một chút.
Học sinh tự đọc ví dụ, tự tìm ra; người hướng dẫn quan sát. Toán Kumon đi từ đếm số đến giải tích, chú trọng tốc độ và độ chính xác của tính viết.
- Hợp với trẻ thích yên tĩnh, tự làm, chịu được lặp lại
- Gia đình giữ được nếp phiếu mỗi ngày trong nhiều năm, muốn đi trước chương trình
- Không dùng bàn tính, không có tính nhẩm bằng hình ảnh
So sánh chi tiết: Soroban hay Kumon?.
Gakken: học liệu theo chương trình, dùng ở nhà và ở lớp
Gakken là nhà xuất bản giáo dục lớn của Nhật Bản (thành lập 1946): sách bài tập, bộ học liệu và lớp học thêm Gakken Kyōshitsu cho trẻ mẫu giáo và tiểu học. Gakken gần với cách học bám chương trình: sách theo từng lớp, từng bài, trực quan, lộ trình rõ – để nắm chắc bài ở trường và đi hơi trước một chút. Ở Việt Nam, Gakken được biết đến qua sách và một số lớp dùng học liệu Gakken.
- Hợp với gia đình muốn củng cố đúng bài ở trường bằng học liệu Nhật, ở nhà hoặc lớp nhỏ
- Không nhằm tính nhẩm chuyên sâu như Soroban, hay đi trước nhiều năm như Kumon
Bảng so sánh ba cách “toán Nhật Bản”
| Soroban | Kumon | Gakken | |
|---|---|---|---|
| Công cụ | Bàn tính → bàn tính trong đầu | Phiếu bài tập tự học | Sách, học liệu theo chương trình |
| Ai dẫn dắt | Giáo viên, lớp nhỏ, theo nhịp | Tự học; người hướng dẫn quan sát | Bố mẹ hoặc giáo viên theo học liệu |
| Mục tiêu | Tính nhẩm, giá trị theo hàng, tập trung, nếp học | Tính viết nhanh đúng, tự học, đi trước chương trình | Nắm chắc bài ở trường, trực quan |
| Độ tuổi | 5–12 | 3 tuổi trở lên | Mẫu giáo – tiểu học |
| Mỗi ngày | 10 phút + 1–3 buổi/tuần | 20–30 phút phiếu | Tùy gia đình |
| Có trong trường Nhật? | Có, Toán lớp 3–4 | Không (học thêm) | Học liệu được nhiều trường dùng |
Điều gì là “chất Nhật” thật sự? 4 điểm chung của cả ba
Bốn điều có ở cả ba cách – và vắng ở nhiều lớp chỉ mượn tên “phương pháp Nhật Bản”:
- Bước rất nhỏ, không bỏ qua nền.
Tách gộp số đến 10 trước phép cộng, đặt và đọc số trước khi gảy hạt, cửu chương trước phép nhân. Lớp “Nhật” mà nhảy cóc để con sớm làm bài khó thì không Nhật.
- Lặp lại mỗi ngày, mỗi lần ngắn.
10–30 phút mỗi ngày tốt hơn 2 tiếng cuối tuần. Cả ba đều có việc về nhà rất nhỏ nhưng hằng ngày.
- Tự so với chính mình.
Phiếu theo dõi, thời gian ghi lại, cấp độ lên theo kết quả thật – không xếp hạng trước lớp.
- Nếp học là bài học.
Chào, tư thế, chuẩn bị, dọn dẹp. Rõ nhất ở Soroban (diễn ra trong lớp); ở Kumon và Gakken, nằm trong thói quen làm bài mỗi ngày.

Chọn cho con tại Việt Nam: gợi ý theo tình huống
Con 5–8 tuổi, hiếu động, học bằng tay, cần rèn tập trung – “giờ vàng” của hình ảnh con số. Xem độ tuổi học Soroban.
Con thích ngồi yên với sách vở, bố mẹ giữ được nếp mỗi ngày, muốn đi trước chương trình.
Bố mẹ tự dạy ở nhà theo bài ở trường bằng học liệu Nhật (và phiếu miễn phí của chúng tôi cho tính nhẩm).
Muốn cả tính nhẩm lẫn đi trước: Soroban (5–8 tuổi), rồi Kumon (từ 8–9 tuổi). Cả hai cùng lúc ở lớp 1 thường quá tải.
Dù chọn cách nào, hãy cho con học thử và nhìn con sau buổi thử. Rồi hỏi lớp một câu rất Nhật:
“Con sẽ làm gì mỗi ngày ở nhà, trong bao nhiêu phút?”
Câu trả lời cho biết lớp đó có thật sự dạy kiểu Nhật hay không.
Về chúng tôi
- 1976Morita Group bắt đầu dạy Soroban
Một gia đình ở tỉnh Aichi, Nhật Bản, với khoảng 90 cơ sở Kodomo School.
- 2022Kodomo Soroban Center ra đời tại Hà Nội
Dùng đúng phương pháp và giáo trình đang dạy tại Nhật.
- 2026Dự án hỗ trợ EDU-Port Nippon
Dự án “Giáo dục Soroban kiểu Nhật và đào tạo người hướng dẫn tại Việt Nam” được Bộ Giáo dục Nhật Bản (MEXT) chọn là Dự án hỗ trợ EDU-Port Nippon.
Bài này không nhằm nói Soroban tốt hơn Kumon hay Gakken – mỗi cách có chỗ của nó – mà giúp phụ huynh chọn đúng cách cho đúng đứa trẻ.
MỚIThử thách 100 ôCon tính nhẩm nhanh cỡ nào?100 phép cộng, có cả cộng có nhớ như 6 + 8. Bấm giờ ngay trên điện thoại, biết cấp độ và con đứng khoảng Top bao nhiêu % trong các bạn cùng lớp.Thử ngay
Câu hỏi thường gặp
Toán tư duy Nhật Bản là gì?
Là cách gọi ở Việt Nam cho các phương pháp người Nhật dùng dạy trẻ học toán ngoài trường, chủ yếu là Soroban (bàn tính, tính nhẩm), Kumon (phiếu tự học) và Gakken (học liệu theo chương trình). Ở Nhật không có tên gọi “toán tư duy”; mỗi phương pháp có tên và mục tiêu riêng.
Toán Soroban có phải của Nhật Bản không?
Có. Soroban là bàn tính Nhật Bản, cải tiến từ bàn tính Trung Quốc và được chuẩn hóa dạng 1 hạt trên – 4 hạt dưới năm 1938. Soroban nằm trong chương trình Toán lớp 3–4 của Nhật và là môn học thêm phổ biến của trẻ em Nhật. Lưu ý: không phải lớp nào dùng bàn tính cũng dạy theo phương pháp Nhật Bản.
Finger Math có phải toán Nhật Bản không?
Không. Finger Math (toán ngón tay) phổ biến từ Hàn Quốc, dùng 10 ngón tay để tính trong phạm vi 99, hợp với trẻ 3–6 tuổi. Xem bài so sánh Soroban và Finger Math.
Nên chọn Soroban, Kumon hay Gakken cho con?
Con 5–8 tuổi học bằng tay, cần tập trung và tính nhẩm → Soroban. Con thích tự học bằng phiếu, gia đình giữ nếp mỗi ngày, muốn đi trước chương trình → Kumon. Muốn củng cố bài ở trường bằng học liệu Nhật tại nhà → Gakken. Có thể kết hợp Soroban trước, Kumon sau.
Cho con học thử Soroban miễn phí
Lớp 3–5 bạn tại Vinhomes Gardenia (Hà Nội), 60 phút mỗi buổi, theo đúng phương pháp đang dạy tại Nhật Bản. Hotline · Zalo 096.802.8484.



あ






