Trẻ lười học phải làm sao? Thay vì la mắng, thử cách của giáo viên Nhật
“Ngồi vào bàn là kêu mệt, mở sách ra là đòi đi uống nước, nhắc ba lần mới cầm bút.” Nhiều bố mẹ kể với chúng tôi như vậy, rồi thở dài: “Con lười quá.” Chúng tôi là giáo viên Soroban người Nhật dạy trẻ em ở Hà Nội, và điều chúng tôi thấy là: phía sau chữ “lười” gần như luôn có một lý do cụ thể – và la mắng hiếm khi chạm được tới lý do ấy.
Trẻ “lười học” thường không thiếu ý chí, mà đang vướng một điều cụ thể – hãy tìm ra điều đó, rồi làm cho việc bắt đầu thật nhỏ và thật dễ.
- Tìm lý do trước: bài quá khó, quá dễ, mệt, sợ sai…
- Bước đầu thật nhỏ: “chỉ 1 bài”, “chỉ 5 phút”
- Cùng giờ, cùng chỗ mỗi ngày để việc học thành thói quen
- Cho con thấy điểm kết thúc và thấy mình đã làm được
- Khen sự cố gắng và cách làm, không khen “thông minh”
- Không so sánh, không dọa, không làm hộ
Vì sao trẻ lười học? 6 lý do thường gặp phía sau
Chúng tôi hiếm khi gặp một bạn nhỏ không muốn làm gì cả. Thường gặp hơn là một trong những lý do dưới đây – có khi vài lý do cùng lúc.
Không biết làm thì con né, quá dễ thì con chán. “Lười” đôi khi là cách con nói “con không hiểu”.
Sau một ngày dài ở trường, con cần nghỉ và ăn nhẹ trước khi học tiếp.
“Làm bài tập đi” là một việc quá lớn. Con không biết bước đầu tiên là gì.
Nếu sai là bị chê, cách an toàn nhất là… không làm.
Trang vở khó hấp dẫn bằng màn hình đang sáng – ngay cả với người lớn.
Khi mỗi buổi học đều kết thúc bằng tiếng quát, con học được rằng ngồi vào bàn là điều đáng sợ.
Hãy quan sát con vài ngày: con dừng ở bài nào, vào lúc nào, với môn nào? Câu hỏi “vì sao con chưa muốn bắt đầu?” giúp được con nhiều hơn câu “sao con lười thế?”. Nếu con chỉ ngại riêng môn toán, xem thêm bài Con học toán kém phải làm sao?
5 việc giáo viên Nhật thường làm để con tự ngồi vào bàn
Thay vì nhắc “phải cố lên”, hãy làm cho bước bắt đầu dễ hơn. Dưới đây là 5 cách giáo viên ở Nhật hay dùng – bố mẹ đều làm được ở nhà.
- Bước đầu tiên thật nhỏ: “chỉ 1 bài”, “chỉ 5 phút”
Việc khó nhất là bắt đầu. Khi bước đầu nhỏ đến mức con nghĩ “cái này thì dễ”, nhiều bạn sẽ tự làm tiếp sau khi đã cầm bút.
Bắt đầu ở nhàThay vì “Đi làm bài tập đi!”, hãy nói “Mình làm bài đầu tiên thôi nhé.” Làm xong bài đó, con muốn nghỉ cũng được.
- Cùng giờ, cùng chỗ mỗi ngày
Khi giờ học là một phần cố định của ngày, giống như giờ ăn tối, con không phải “quyết định” có học hay không. Ở Nhật, nhiều gia đình cho con ngồi học ở bàn phòng khách hoặc bàn ăn, gần bố mẹ, thay vì một mình trong phòng riêng.
Bắt đầu ở nhàChọn khung giờ dễ giữ, ví dụ sau khi ăn nhẹ buổi chiều. Cách chia thời gian và dọn bàn học, xem bài Bé không tập trung khi học.
- Cho con thấy điểm kết thúc
“Học đến khi xong” quá dài với trẻ nhỏ. Một bảng nhỏ ghi 3 việc của hôm nay, con tự đánh dấu khi xong từng việc, giúp con thấy “chỉ còn một việc nữa”.
- Làm xong thì có “hanamaru”
Ở Nhật, nhiều giáo viên tiểu học vẽ hanamaru – một vòng tròn hình bông hoa – lên bài con làm tốt. Đó không phải tiền hay đồ chơi, mà là một dấu hiệu nhỏ: “cô đã thấy con cố gắng”.
Bắt đầu ở nhàVẽ một bông hoa lên trang con vừa làm xong, hoặc dán một hình dán lên lịch để con thấy chuỗi ngày đã học.
- Nói về lỗi sai bắt đầu từ chỗ con đã làm được
Thay vì “Sai 3 câu!”, hãy nói “7 câu đúng rồi. 3 câu này mình cùng xem lại nhé.” Khi sai không còn bị mắng, con mới dám thử.
Khen thế nào để con muốn học tiếp?
Cùng một bài làm tốt, hai cách khen có thể để lại hai bài học rất khác trong đầu con.
Khen sự cố gắng, cách làm
- “Con làm đến bài cuối cùng rồi!”
- “Cách này con tự nghĩ ra à? Hay đấy.”
- “Hôm qua bài này khó, hôm nay con làm được rồi.”
- “Sai rồi mà con vẫn thử lại!”
Khen “con thông minh”
- “Con thông minh quá!”
- “Bài này dễ với con mà.”
- “Con sinh ra đã giỏi toán.”
Năm 1998, hai nhà tâm lý học Claudia Mueller và Carol Dweck (Đại học Columbia, Mỹ) thử khen học sinh tiểu học sau cùng một bài tập theo hai cách: “Chắc con thông minh lắm” hoặc “Chắc con đã cố gắng nhiều”. Khi sau đó gặp bài khó hơn, nhóm được khen cố gắng kiên trì hơn, thấy vui hơn và làm tốt hơn nhóm được khen thông minh.
Có thể hiểu thế này: nếu làm đúng là nhờ “thông minh”, thì làm sai nghĩa là “mình không thông minh” – nên con tránh bài khó. Một bạn nhỏ trông có vẻ lười đôi khi chỉ đang tránh bị sai.
Hãy khen điều con đã làm, không khen con “là” gì.
4 điều không nên làm khi con lười học
Những việc này đều đến từ sự sốt ruột rất dễ hiểu, nhưng thường làm con càng ngại ngồi vào bàn.
- So sánh với bạn bè, anh chị em. “Sao em làm được mà con không làm được?” không chỉ cho con cách làm, chỉ dạy con rằng mình kém hơn.
- Lấy điện thoại làm phần thưởng, hoặc dọa tịch thu. Học sẽ thành “cái giá phải trả” để được xem màn hình. Hãy để giờ dùng điện thoại là một quy định riêng, không gắn với bài vở.
- Bắt con ngồi thật lâu. Ngồi hai tiếng mà đầu óc để nơi khác chỉ dạy con rằng học là chịu đựng.
- Làm hộ bài tập cho xong. Bài nộp được, nhưng con học được rằng “mình không cần cố – sẽ có người làm thay”. Xem thêm người Nhật dạy con tự lập như thế nào.
Mục tiêu không phải là hôm nay con ngồi thật lâu, mà là ngày mai con vẫn muốn ngồi vào bàn.
Mỗi ngày nên học ở nhà bao lâu? Gợi ý theo tuổi
Thời gian dưới đây là mức tham khảo từ kinh nghiệm dạy học của chúng tôi, không phải con số bắt buộc. Mỗi bé một nhịp; hôm nào con mệt, làm ít hơn cũng không sao.
- 5–6 tuổiHọc qua chơi, khoảng 10 phút
Đếm đồ vật, tô màu, xếp hình, đọc truyện cùng bố mẹ. Chưa cần “bài tập” – chỉ cần con quen ngồi vào bàn và thấy vui.
- Lớp 1–2Khoảng 15–20 phút, có nghỉ giữa giờ
Chia thành hai phần ngắn; giữa hai phần, con đứng dậy uống nước. Bố mẹ ngồi gần, nhưng để con tự làm.
- Lớp 3–5Tập tự lên kế hoạch
Con tự viết ra hôm nay làm gì, làm theo thứ tự nào. Bố mẹ chuyển dần từ “người nhắc” sang “người cùng xem lại” vào cuối ngày.
Ít mà đều đặn mỗi ngày tốt hơn nhiều mà thất thường. Nếu trường đã giao nhiều bài, đừng cộng thêm.
Chia nhỏ để con theo được: ví dụ từ lớp Soroban của chúng tôi
Ở Kodomo Soroban Center (Vinhomes Gardenia, Hà Nội), một buổi học 60 phút được chia thành 7 phần ngắn: chào đầu giờ, chuẩn bị, tính ô vuông, Soroban, tính nhẩm và Flash Anzan, dọn dẹp, chào cuối giờ. Phần dài nhất cũng chỉ khoảng 20 phút.
Theo kinh nghiệm của chúng tôi, khi mỗi phần ngắn và có điểm kết thúc rõ ràng, nhiều bạn nhỏ theo được cả buổi. Ở nhà, bố mẹ cũng có thể chia 20 phút thành 3–4 việc nhỏ, ví dụ bắt đầu bằng một phiếu bài tập miễn phí.
Học viên của trung tâm còn luyện thêm ở nhà trong Phòng luyện tập Soroban bằng mã hội viên. Xem một buổi học diễn ra thế nào, đăng ký học thử miễn phí qua trang Liên hệ hoặc gọi, nhắn Zalo 096.802.8484.
Khi nào nên nói chuyện với giáo viên?
Nhiều bạn nhỏ thay đổi dần khi cách học ở nhà thay đổi. Nhưng nếu tình trạng kéo dài nhiều tuần dù bố mẹ đã kiên nhẫn, nếu con thay đổi đột ngột (trước đây vui vẻ, nay không muốn học), nếu ở lớp con cũng như vậy, hoặc nếu con hay nheo mắt, cúi sát vở, hay hỏi lại – hãy nói chuyện với giáo viên chủ nhiệm, và cho con khám mắt, kiểm tra thính lực. Đôi khi điều trông giống “lười” chỉ là con không nhìn rõ bảng hoặc không nghe hết lời cô.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ lười học có phải do tính cách không?
Thường là không. Theo những gì chúng tôi thấy, trẻ “lười” thường đang vướng một điều cụ thể: bài quá khó hoặc quá dễ, mệt, không biết bắt đầu từ đâu, sợ sai, hoặc có điện thoại bên cạnh. Khi lý do ấy được giải quyết, nhiều bạn dần chủ động hơn.
Có nên thưởng tiền hay đồ chơi khi con chịu học không?
Chúng tôi không khuyên làm vậy. Theo kinh nghiệm của chúng tôi, khi phần thưởng là tiền hay đồ chơi, con dễ chỉ học khi có thưởng. Hãy dùng dấu hiệu nhỏ như một bông hoa vẽ tay, một hình dán trên lịch, và lời khen cụ thể về sự cố gắng.
Con chỉ chịu học khi bố mẹ ngồi cạnh – phải làm sao?
Với trẻ lớp 1–2, điều này khá bình thường. Hãy lùi ra từng bước: đầu tiên ngồi cạnh con, rồi ngồi cùng bàn nhưng làm việc của mình, rồi ở trong phòng nhưng xa hơn, cuối cùng chỉ đến xem lại khi con làm xong. Mỗi bước có thể giữ khoảng 1–2 tuần, tùy con.
Mỗi ngày trẻ lớp 1 nên học ở nhà bao lâu?
Với nhiều trẻ lớp 1, khoảng 15–20 phút mỗi ngày là mức tham khảo hợp lý, chia thành hai phần ngắn có nghỉ ở giữa. Quan trọng hơn thời gian là sự đều đặn: cùng giờ, cùng chỗ mỗi ngày.
Khi nào nên nói chuyện với giáo viên?
Khi tình trạng kéo dài nhiều tuần, khi con thay đổi đột ngột, khi ở lớp con cũng như vậy, hoặc khi con có vẻ nhìn, nghe không rõ. Hãy nói chuyện với giáo viên chủ nhiệm và cho con khám mắt, kiểm tra thính lực.
Cho con học thử Soroban miễn phí
Lớp 3–5 bạn tại Vinhomes Gardenia (Hà Nội), 60 phút mỗi buổi, theo đúng phương pháp đang dạy tại Nhật Bản. Hotline · Zalo 096.802.8484.
Bài viết do đội ngũ giáo viên Kodomo Soroban Center biên soạn theo phương pháp và giáo trình của Kodomo School (Nhật Bản, dạy Soroban từ năm 1976). Trung tâm được Sở GD&ĐT Hà Nội cấp phép hoạt động giáo dục; dự án của chúng tôi được Bộ Giáo dục Nhật Bản (MEXT) chọn hỗ trợ trong chương trình EDU-Port Nippon 2026.
Về chúng tôiEDU-Port NipponGiấy phép hoạt độngBài viết liên quan
Shichida, Montessori, Kumon, Soroban: 4 phương pháp giáo dục khác nhau thế nào?
Phương pháp Shichida, Montessori là gì, khác Kumon và Soroban ra sao? So sánh 4 phương pháp giáo dục sớm cho trẻ…
Mẹo tính nhẩm nhanh cho bé: cộng, trừ, nhân – và vì sao Soroban bền hơn mẹo
Mẹo tính nhẩm nhanh cho bé: tạo tròn 10, cộng theo hàng, trừ bằng phép cộng, nhân 5, 9, 11 – kèm…
Kumon là gì? Cách học, ưu điểm và điều cần biết trước khi đăng ký
Kumon là gì – công ty, trường học hay môn học? Phương pháp học bằng phiếu bài tập của Nhật Bản: cách…
