Tính nhẩm lớp 2: cộng trừ có nhớ trong phạm vi 100 – 3 cách nhẩm dễ hiểu và phiếu luyện tập
Lên lớp 2, con gặp những phép tính như 36 + 27 hay 72 − 45. Đặt tính thì con làm được, nhưng hỏi miệng thì lúng túng – hoặc đặt tính ra 53 vì quên “nhớ 1”. Chúng tôi là người Nhật, dạy Soroban cho trẻ em tại Hà Nội. Điều chúng tôi muốn nói trước tiên: khi con hiểu “nhớ 1” chính là một chục, cộng trừ có nhớ sẽ dễ hơn rất nhiều.
Con nhẩm cộng trừ có nhớ nhanh hơn khi hiểu “nhớ 1” là một chục và có sẵn vài cách nhẩm đơn giản.
- Nền móng: cộng trừ qua 10 trong phạm vi 20 thật nhanh
- Tách chục và đơn vị: 36 + 27 = 50 + 13 = 63
- Làm tròn chục rồi bù: 58 + 29 = 58 + 30 − 1 = 87
- Phép trừ: đếm thêm, hoặc trừ tròn chục rồi trả lại
- Đặt tính để làm bài, nhẩm để kiểm tra lại
- 10 phút mỗi ngày: nói to → viết → nhẩm
Lớp 2 học cộng trừ có nhớ đến đâu?
Theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, ở lớp 2 con cần cộng, trừ nhẩm trong phạm vi 20 và với số tròn chục, tròn trăm; phép cộng, trừ có nhớ thì học dần đến phạm vi 1000.
Cả ba bộ sách Toán 2 – Kết nối tri thức với cuộc sống, Cánh diều và Chân trời sáng tạo – đều đi theo cùng một thứ tự: cộng trừ qua 10 trong phạm vi 20 trước, rồi đến cộng trừ có nhớ trong phạm vi 100.
Với số có hai chữ số, sách giáo khoa chủ yếu dạy đặt tính rồi tính. Nhẩm thẳng 36 + 27 trong đầu là một bước đi thêm – nhưng rất đáng luyện, vì con nhẩm được thì con tự kiểm tra được bài của mình.
Vì sao “nhớ 1” khó với trẻ lớp 2?
Khi đặt tính 36 + 27, con đọc: “6 cộng 7 bằng 13, viết 3, nhớ 1; 3 cộng 2 bằng 5, thêm 1 bằng 6, viết 6”. Nhiều bé đọc rất trôi chảy, nhưng không biết số 1 được “nhớ” là gì.
Số 1 ấy là một chục. 13 gồm 1 chục và 3 đơn vị: 3 đơn vị ở lại, còn 1 chục chuyển sang hàng chục. Hiểu điều này, con ít quên nhớ hơn, vì con biết mình đang mang 10 đi đâu.
Dùng que tính, 10 que là 1 bó. Bày 36 que (3 bó, 6 que rời) và 27 que (2 bó, 7 que rời). Có 13 que rời: con buộc 10 que thành bó mới, còn 3 que. Tất cả là 6 bó và 3 que – 63. “Nhớ 1” chính là bó que mới ấy.
Nền móng thứ hai là cộng trừ qua 10 trong phạm vi 20. Hỏi nhanh vài phép như 6 + 8, 9 + 4, 12 − 5, 15 − 8: con trả lời ngay là đã sẵn sàng; nếu còn đếm ngón tay, hãy luyện lại theo bài Cách dạy con tính nhẩm nhanh lớp 1.
3 cách tính nhẩm cộng trừ có nhớ trong phạm vi 100
Ba cách cùng một ý: đưa phép tính về số tròn chục. Với mỗi cách, cho con nói to từng bước trước khi nhẩm trong đầu.
- Tách chục và đơn vị
Chục cộng chục, đơn vị cộng đơn vị, rồi gộp lại: 30 + 20 = 50, 6 + 7 = 13, vậy 36 + 27 = 50 + 13 = 63. Tương tự: 45 + 37 = 70 + 12 = 82. Gần với đặt tính, nhưng làm hàng chục trước.
- Làm tròn chục rồi bù lại
Khi một số tận cùng là 8 hoặc 9, cộng số tròn chục cho dễ rồi bớt phần cộng thừa: 58 + 29 = 58 + 30 − 1 = 88 − 1 = 87. Tương tự: 46 + 28 = 46 + 30 − 2 = 76 − 2 = 74.
Lưu ýCộng thừa thì phải bớt lại. Cho con nói to “thừa 1, bớt 1” trước khi nhẩm.
- Phép trừ: đếm thêm, hoặc trừ tròn chục rồi trả lại
Với 72 − 45, đếm thêm từ số trừ: 45 + 5 = 50, 50 + 22 = 72, vậy đáp án là 5 + 22 = 27. Hoặc trừ số tròn chục: 72 − 50 = 22; trừ thừa 5 nên trả lại 5: 22 + 5 = 27.
Không cần dùng cả ba cách cho mọi phép. Con chọn cách con thấy dễ nhất – miễn là con giải thích được vì sao ra kết quả. Bài Mẹo tính nhẩm nhanh cho bé có thêm các mẹo khác.
Trang 1 của phiếu luyện tập có ví dụ cho cả ba cách và 12 bài điền vào ô trống, như 45 + 38 = 70 + □ = □. Tải phiếu tính nhẩm lớp 2 (PDF, miễn phí).
Đặt tính hay tính nhẩm? Con cần cả hai
Ở trường, con vẫn đặt tính và trình bày theo hướng dẫn của cô giáo. Tính nhẩm không thay thế đặt tính, mà giúp con nhìn lại kết quả.
Tính nhẩm
- Làm hàng chục trước, nên biết ngay kết quả “khoảng bao nhiêu”
- Dùng được mọi lúc, không cần giấy bút
- Giúp phát hiện kết quả không hợp lý
Đặt tính rồi tính
- Cách trình bày bài ở trường
- Từ phải sang trái, từng hàng một; vững khi số lớn dần
- Dễ quên nhớ nếu con làm theo thói quen mà không hiểu
Ví dụ, con đặt tính 36 + 27 ra 53. Nhẩm nhanh: 36 + 20 đã là 56, vậy 53 là sai. Hay con tính 72 − 45 ra 37 vì quên “thêm 1” ở hàng chục: 72 − 40 = 32, nên kết quả phải nhỏ hơn 32. Thử lại bằng phép cộng: 27 + 45 = 72.
Đặt tính để trình bày bài, tính nhẩm để biết kết quả có hợp lý không.
Luyện tính nhẩm lớp 2 mỗi ngày: 10 phút là đủ
Mỗi dạng bài, luyện 3 ngày liền theo thứ tự: nói to, viết ra, rồi mới nhẩm.
- Ngày 1Nói to từng bước
“45 + 37: 40 cộng 30 bằng 70, 5 cộng 7 bằng 12, 70 cộng 12 bằng 82.” Làm 5–6 phép; sai thì đi chậm lại.
- Ngày 2Viết các bước ra giấy
Viết cả bước ở giữa: 45 + 37 = 70 + 12 = 82. Bố mẹ thấy được con vướng ở đâu.
- Ngày 3Chỉ nhẩm trong đầu
Bố mẹ đọc phép tính, con nói đáp án. Nếu con vẫn cần viết, thêm một ngày ở bước viết.
Đi từ dễ đến khó: cộng với số có một chữ số (68 + 7 = 68 + 2 + 5 = 75), rồi hai số có hai chữ số; phép trừ cũng vậy (53 − 8 = 53 − 3 − 5 = 45, rồi 72 − 45).
Quen cả ba cách rồi, con luyện trộn với 40 phép cộng, trừ có nhớ trong phạm vi 100 ở trang 2; đáp án ở trang 3. Tải phiếu tính nhẩm lớp 2 (PDF, miễn phí). Muốn thêm bài, xem phiếu 18 trong nhóm phiếu tính nhẩm.
Những điều nên tránh:
- Bấm giờ khi con còn làm sai – đúng trước, nhanh sau
- Bắt con nhẩm khi con chưa hiểu “nhớ 1” là một chục
- Dạy cả ba cách trong cùng một ngày
- Bảo con bỏ cách đặt tính cô giáo dạy ở trường
- La mắng hay so sánh con với bạn khi con nhầm
Nếu con đã bắt đầu ngại môn Toán, xem bài Con học toán kém phải làm sao?.
Soroban giúp gì cho phép cộng trừ có nhớ?
Trên bàn tính Soroban, “nhớ 1” là một động tác tay. Tính 36 + 27: con đặt 36, thêm 2 ở hàng chục được 56. Hàng đơn vị đang là 6, không đủ chỗ để thêm 7 – con bớt 3 (vì 7 và 3 là “bạn của 10”) rồi thêm 1 hạt ở hàng chục. Bàn tính hiện ra 63.
Con làm hàng chục trước như cách 1, và tự tay thêm 1 chục vào hàng bên trái. Con nhìn thấy “nhớ 1”, nên khó quên hơn. Theo kinh nghiệm của chúng tôi, nhiều bé học Soroban làm phép có nhớ nhanh và chắc hơn. Quen tay rồi, con chuyển dần sang hình dung bàn tính trong đầu: xem Tính nhẩm kiểu Nhật (anzan) là gì?.
Trong chương trình của chúng tôi, quy tắc bạn lớn với phép cộng được học ở Cấp độ 1A. Tại Kodomo Soroban Center (Vinhomes Gardenia), mỗi lớp 3–5 bạn, mỗi buổi 60 phút, có lớp cho học sinh tiểu học. Chúng tôi cũng có câu lạc bộ Soroban tại trường, như lớp trong ảnh đầu bài.
Xem một buổi học diễn ra thế nào. Buổi học thử miễn phí – đăng ký qua trang Liên hệ hoặc gọi, nhắn Zalo 096.802.8484.
Câu hỏi thường gặp
Lớp 2 học cộng trừ có nhớ trong phạm vi mấy?
Con học cộng trừ qua 10 trong phạm vi 20 trước, rồi cộng trừ có nhớ trong phạm vi 100, thường trong học kỳ 1. Cuối lớp 2, con cộng trừ có nhớ (không quá một lượt) trong phạm vi 1000. Phần tính nhẩm cần đạt là phạm vi 20 và số tròn chục, tròn trăm.
Con hay quên “nhớ 1”, phải làm sao?
Đừng chỉ nhắc “nhớ 1 vào!”. Hãy cho con thấy số 1 ấy là một chục, bằng que tính: buộc 10 que rời thành một bó mới. Khi đặt tính, cho con nói “13 là 1 chục và 3 đơn vị”, rồi nhẩm để kiểm tra lại.
Nên cho con tính nhẩm hay đặt tính?
Cả hai. Ở trường, con đặt tính theo hướng dẫn của cô giáo. Tính nhẩm giúp con biết kết quả “khoảng bao nhiêu” và phát hiện bài sai. Con nhẩm tốt thường đặt tính cũng chắc hơn, vì hiểu từng bước mình làm.
Mỗi ngày luyện tính nhẩm bao lâu là đủ?
Khoảng 10 phút. Mỗi dạng bài luyện 3 ngày: nói to, viết các bước, rồi chỉ nhẩm. Đều đặn mỗi ngày tốt hơn một buổi dài cuối tuần; hãy dừng khi con vẫn còn hứng thú.
Có bảng tính nhẩm lớp 2 để in không?
Có. Phiếu tính nhẩm lớp 2 của chúng tôi có 3 trang: ví dụ 3 cách nhẩm và 12 bài điền vào ô trống, 40 phép cộng trừ có nhớ, và đáp án. Để ôn nền phạm vi 20, dùng thêm phiếu 15 và 16 trong trang Bài tập miễn phí.
Cho con học thử Soroban miễn phí
Lớp 3–5 bạn tại Vinhomes Gardenia (Hà Nội), 60 phút mỗi buổi, theo đúng phương pháp đang dạy tại Nhật Bản. Hotline · Zalo 096.802.8484.
Bài viết do đội ngũ giáo viên Kodomo Soroban Center biên soạn theo phương pháp và giáo trình của Kodomo School (Nhật Bản, dạy Soroban từ năm 1976). Trung tâm được Sở GD&ĐT Hà Nội cấp phép hoạt động giáo dục; dự án của chúng tôi được Bộ Giáo dục Nhật Bản (MEXT) chọn hỗ trợ trong chương trình EDU-Port Nippon 2026.
Về chúng tôiEDU-Port NipponGiấy phép hoạt độngBài viết liên quan
Dạy con kiểu Nhật cho bé 3–6 tuổi: 10 thói quen nhỏ nhiều gia đình Nhật giữ mỗi ngày
Dạy con kiểu Nhật cho bé 3–6 tuổi ở nhà: lời chào, bữa ăn, việc nhỏ, chờ con tự làm, khen và…
Flash Anzan là gì? Cách luyện tính nhẩm Flash Anzan tại nhà cho bé
Flash Anzan là bài luyện tính nhẩm: số hiện lần lượt trên màn hình, con cộng bằng bàn tính trong đầu. Ba…
Dạy trẻ xem đồng hồ: 5 bước dễ hiểu từ giờ đúng đến từng phút – kèm phiếu in miễn phí
Cách dạy trẻ xem đồng hồ theo 5 bước: kim giờ, kim phút, giờ đúng, giờ rưỡi, 15 và 45 phút, đếm…
