Shichida, Montessori, Kumon, Soroban: 4 phương pháp giáo dục khác nhau thế nào?
Khi con còn nhỏ, bố mẹ nghe rất nhiều cái tên: Shichida, Montessori, Kumon, Soroban… và thật khó biết nên bắt đầu từ đâu. Chúng tôi là người Nhật, dạy Soroban cho trẻ từ 5 tuổi tại Hà Nội, nên bài này giới thiệu từng phương pháp đúng như chính họ mô tả. Câu trả lời ngắn: không có phương pháp nào tốt nhất cho mọi trẻ – hãy chọn theo tuổi của con và điều gia đình muốn nuôi dưỡng.
Bốn phương pháp trả lời bốn câu hỏi khác nhau, nên không thể xếp hạng.
- Montessori (Ý): con tự chọn việc, giáo viên quan sát
- Shichida (Nhật): thẻ hình, đọc thuộc, bố mẹ học cùng con
- Kumon (Nhật): tự làm phiếu bài tập mỗi ngày, từng bước nhỏ
- Soroban (Nhật): gảy bàn tính, rồi tính nhẩm bằng bàn tính trong đầu
- Chọn theo tuổi, tính cách của con và thời gian của gia đình
- Luôn cho con học thử trước khi quyết định
4 phương pháp giáo dục sớm: mỗi cách một câu hỏi
Bốn cái tên này khác nhau trước hết ở câu hỏi mà mỗi phương pháp muốn trả lời:
“Làm sao để con tự làm được?” Con tự chọn việc trong một lớp chuẩn bị sẵn. Có lớp 0–3 và 3–6 tuổi.
“Làm sao khơi dậy khả năng của con thật sớm?” Thẻ hình, đọc thuộc, bố mẹ vào lớp cùng con. Từ 6 tháng tuổi.
“Làm sao để con tự học mỗi ngày?” Phiếu bài tập từ mức vừa sức, khó dần. Từ tuổi mầm non.
“Làm sao để con hiểu và nhẩm được con số?” Gảy bàn tính, rồi hình dung bàn tính trong đầu. Thường từ 5 tuổi.
Nếu đang so sánh các lớp toán, xem Toán tư duy Nhật Bản là gì? và Nên học Soroban hay Finger Math?. Bài này rộng hơn: đây là bốn cách nghĩ khác nhau về việc nuôi dạy trẻ nhỏ, không chỉ về môn toán.
Phương pháp Montessori là gì?
Maria Montessori là người Ý; năm 1896, bà trở thành một trong những nữ bác sĩ đầu tiên của nước này. Ngày 6/1/1907, bà mở “Ngôi nhà của trẻ” (Casa dei Bambini) đầu tiên ở San Lorenzo, một khu lao động nghèo của Rome.
Theo Hiệp hội Montessori Quốc tế (AMI), bà nhận thấy trẻ có thể tự học khi ở trong một môi trường phù hợp. Những ý chính:
- Môi trường chuẩn bị sẵn: kệ thấp, đồ vừa tay, mỗi thứ có chỗ riêng.
- Con tự chọn việc: giáo viên quan sát, chỉ giúp khi cần.
- Lớp ghép tuổi: bạn lớn, bạn nhỏ học chung.
- Thời kỳ nhạy cảm: có giai đoạn trẻ đặc biệt say mê một điều – ngôn ngữ, vận động, trật tự – và tập trung rất sâu vào đó.
Trong lớp Montessori, người lớn chờ con tự làm thay vì làm hộ. Ý này gần với cách người Nhật dạy con tự lập.
Áp dụng phương pháp Montessori tại nhà
Hội Montessori Hoa Kỳ (AMS) gợi ý: để ít đồ chơi trên kệ thấp, ngang tầm mắt con; cho con dùng đồ thật cỡ nhỏ – dụng cụ bếp, khăn lau, chổi nhỏ – thay vì đồ chơi giả; làm mẫu thật chậm, ít lời, rồi để con tự làm.
Khi chọn trường mang tên Montessori, hãy đến xem lớp: con có được tự chọn việc không, giáo viên có kiên nhẫn chờ không.
Phương pháp Shichida là gì?
Phương pháp Shichida (七田式) do ông Makoto Shichida (1929–2009), người tỉnh Shimane, Nhật Bản, xây dựng. Theo Shichida, ông nghiên cứu giáo dục trẻ nhỏ từ năm 1958; công ty Shichida thành lập năm 1978.
Châm ngôn của Shichida là “công nhận, khen ngợi, yêu thương để nuôi dạy con”. Lớp mầm non dành cho trẻ từ 6 tháng đến 6 tuổi, mỗi buổi 50 phút, bố mẹ vào lớp học cùng con.
Hoạt động thường gặp:
- Thẻ hình (flash card): lật nhanh nhiều thẻ có hình hoặc chữ.
- Thẻ chấm tròn (dots): làm quen với số lượng.
- Đọc thuộc: nghe, đọc, nhắc lại nhiều lần.
- Trò chơi hình dung: tưởng tượng một cảnh rõ nét.
Theo Shichida, sự gắn bó giữa bố mẹ và con là chìa khóa; bố mẹ được hướng dẫn cách làm tiếp ở nhà.
Nhược điểm của phương pháp Shichida: bố mẹ nên cân nhắc gì?
Shichida cho rằng phương pháp của mình giúp phát triển ‘não phải’ của trẻ. Tuy nhiên, các nhà khoa học thần kinh cho rằng hai bán cầu não luôn làm việc cùng nhau, và hiện chưa có bằng chứng cho thấy có thể ‘luyện riêng não phải’.
Ngoài ra, phương pháp cần bố mẹ tham gia cả ở lớp lẫn ở nhà – thuận lợi nếu gia đình có thời gian, khó nếu bố mẹ bận. Và ở tuổi này, chơi tự do, vận động và ngủ đủ cũng quan trọng như việc học sớm.
Kumon và Soroban: hai cách học toán của Nhật Bản
Kumon: tự học bằng phiếu, từng bước nhỏ
Kumon bắt đầu từ năm 1954, khi thầy Toru Kumon, một giáo viên toán trung học, soạn phiếu bài tập cho con trai đang học lớp 2. Năm 1958, văn phòng Viện Toán học Osaka – nền móng của Kumon ngày nay – được thành lập.
Theo Kumon, mỗi bạn bắt đầu từ mức vừa sức và tự làm phiếu mỗi ngày, phiếu sau khó hơn một chút. Trẻ có thể bắt đầu từ tuổi mầm non (khoảng 3 tuổi); ở Việt Nam, Kumon dạy Toán và Tiếng Anh. Xem Kumon là gì? và Soroban hay Kumon?.
Soroban: từ bàn tính trong tay đến bàn tính trong đầu
Chúng tôi dạy Soroban, nên đây là phần chúng tôi biết rõ nhất. Soroban là bàn tính Nhật Bản: trẻ nhìn con số bằng hạt tính, gảy hạt bằng ngón tay, rồi dần dần hình dung bàn tính trong đầu để tính nhẩm (anzan). Trẻ học “bàn tính trong đầu” tính nhanh và chính xác hơn (Stigler, 1984).
Soroban cũng có “Flash Anzan”: con số hiện nhanh trên màn hình, con cộng nhẩm. Nghe giống thẻ hình của Shichida, nhưng mục tiêu là tính toán, không phải ghi nhớ hình ảnh.
Tại trung tâm của chúng tôi, mỗi lớp 3–5 bạn; buổi học 60 phút chia thành 7 phần ngắn (xem một buổi học Soroban). Soroban không nhằm dạy ngôn ngữ hay kỹ năng tự phục vụ như Montessori – Soroban tập trung vào con số, sự tập trung và nếp học.
Bảng so sánh 4 phương pháp giáo dục
Tóm tắt theo cách mỗi phương pháp tự giới thiệu; độ tuổi mỗi nơi có thể khác.
| Montessori | Shichida | Kumon | Soroban | |
|---|---|---|---|---|
| Bắt đầu từ | Có lớp 0–3 và 3–6 tuổi | 6 tháng tuổi | Khoảng 3 tuổi | Thường 5 tuổi |
| Nuôi dưỡng | Tự lập, tập trung | Theo Shichida: trí nhớ, vốn từ, trí tưởng tượng | Thói quen tự học, tính toán chính xác | Cảm nhận số, tính nhẩm, tập trung |
| Cách học | Con tự chọn việc, giáo viên quan sát | Thẻ hình, đọc thuộc, hình dung | Phiếu bài tập khó dần | Bàn tính → bàn tính trong đầu |
| Ở đâu | Chủ yếu ở trường | Ở lớp + ở nhà | Ở trung tâm + phiếu mỗi ngày ở nhà | Ở lớp + luyện ngắn ở nhà |
| Bố mẹ | Để con tự làm, kiên nhẫn chờ | Vào lớp cùng con | Giữ nếp phiếu mỗi ngày | Nhắc con luyện, động viên |
Những hiểu lầm thường gặp về giáo dục sớm
“Học càng sớm, con càng thành thiên tài.”
Mỗi trẻ lớn lên theo nhịp riêng. Ở tuổi 0–6, chơi, vận động, ngủ đủ và trò chuyện với người lớn là nền tảng; phương pháp nào cũng chỉ là một phần.
“Một phương pháp sẽ phát triển mọi thứ.”
Mỗi cách mạnh ở một điều: Montessori ở sự tự lập, Shichida ở sự gắn bó bố mẹ – con, Kumon ở thói quen tự học, Soroban ở con số.
“Học nhiều phương pháp cùng lúc thì con giỏi nhanh hơn.”
Cách nào cũng cần luyện đều. Cộng lại, con dễ quá tải và mất hứng.
Chọn phương pháp nào cho con?
- Con mấy tuổi? Mỗi phương pháp có lớp cho độ tuổi khác nhau – xem bảng trên.
- Con thích gì? Tự khám phá; ngồi yên với giấy bút; chạm, đếm theo nhịp lớp; hay xem hình, nghe kể cùng bố mẹ?
- Bố mẹ có bao nhiêu thời gian? Shichida cần bố mẹ vào lớp; Kumon cần phiếu mỗi ngày; Soroban cần đến lớp đều và luyện ngắn ở nhà.
- Con đã học thử chưa? Sau buổi thử, con có vui, có muốn quay lại không?
Chúng tôi dạy Soroban, nhưng nếu con hợp với cách khác hơn, đó cũng là câu trả lời tốt. Phương pháp phù hợp nhất là phương pháp con vui vẻ theo được lâu dài. Xem thêm Bé 5 tuổi nên học gì?.
Muốn thử Soroban? Buổi học thử tại trung tâm ở Vinhomes Gardenia, Hà Nội là miễn phí. Xem lịch học, đăng ký qua trang Liên hệ hoặc gọi, nhắn Zalo 096.802.8484.
Câu hỏi thường gặp
Phương pháp Shichida là gì, có tốt không?
Đây là phương pháp giáo dục sớm của Nhật Bản do ông Makoto Shichida xây dựng: thẻ hình, đọc thuộc, trò chơi hình dung, bố mẹ học cùng con. Tốt hay không tùy vào con và gia đình: nếu con vui và bố mẹ có thời gian tham gia, đó có thể là một lựa chọn. Hãy cho con học thử.
Nhược điểm của phương pháp Shichida là gì?
Shichida cho rằng phương pháp của mình giúp phát triển ‘não phải’ của trẻ. Tuy nhiên, các nhà khoa học thần kinh cho rằng hai bán cầu não luôn làm việc cùng nhau, và hiện chưa có bằng chứng cho thấy có thể ‘luyện riêng não phải’. Ngoài ra, phương pháp cần bố mẹ tham gia cả ở lớp lẫn ở nhà, và trẻ nhỏ vẫn cần nhiều thời gian để chơi và ngủ.
Có thể áp dụng phương pháp Montessori tại nhà không?
Có, ở mức đơn giản. Để ít đồ chơi trên kệ thấp, cho con dùng đồ thật cỡ nhỏ, làm mẫu chậm rồi để con tự làm: rót nước, lau bàn, cất đồ. Không cần mua nhiều đồ; quan trọng nhất là người lớn kiên nhẫn chờ.
Nên cho con học phương pháp nào trước?
Không có thứ tự đúng cho mọi trẻ. Hãy xem phương pháp nào có lớp cho tuổi của con, con thích kiểu học nào, gia đình giữ được nhịp nào. Với trẻ rất nhỏ, chơi và trò chuyện cùng bố mẹ đã là khởi đầu tốt.
Có nên cho con học nhiều phương pháp cùng lúc?
Thường không nên quá hai. Phương pháp nào cũng cần luyện đều; học nhiều cùng lúc dễ khiến con mệt và mất hứng. Muốn thử thêm, hãy thay một lớp cũ thay vì cộng thêm.
Cho con học thử Soroban miễn phí
Lớp 3–5 bạn tại Vinhomes Gardenia (Hà Nội), 60 phút mỗi buổi, theo đúng phương pháp đang dạy tại Nhật Bản. Hotline · Zalo 096.802.8484.
Bài viết do đội ngũ giáo viên Kodomo Soroban Center biên soạn theo phương pháp và giáo trình của Kodomo School (Nhật Bản, dạy Soroban từ năm 1976). Trung tâm được Sở GD&ĐT Hà Nội cấp phép hoạt động giáo dục; dự án của chúng tôi được Bộ Giáo dục Nhật Bản (MEXT) chọn hỗ trợ trong chương trình EDU-Port Nippon 2026.
Về chúng tôiEDU-Port NipponGiấy phép hoạt độngBài viết liên quan
Trẻ lười học phải làm sao? Thay vì la mắng, thử cách của giáo viên Nhật
Trẻ lười học phải làm sao? 6 lý do thật phía sau chữ “lười”, 5 cách giáo viên Nhật giúp con tự…
Mẹo tính nhẩm nhanh cho bé: cộng, trừ, nhân – và vì sao Soroban bền hơn mẹo
Mẹo tính nhẩm nhanh cho bé: tạo tròn 10, cộng theo hàng, trừ bằng phép cộng, nhân 5, 9, 11 – kèm…
Kumon là gì? Cách học, ưu điểm và điều cần biết trước khi đăng ký
Kumon là gì – công ty, trường học hay môn học? Phương pháp học bằng phiếu bài tập của Nhật Bản: cách…
